Gezi Yaşam

Akşehir Eski Evleri İle Tarihe Yolculuk

gezi
Avatar

Sultandağları’nın eteğine yaslanan Akşehir’in mahallerinde küçük bir gezintiye çıktığınızda, önce Akşehir eski evleri ve sokaklarının naftalin kokusu karşılıyor sizi. Tarık Buğra’nın Küçük Ağa romanındaki Akşehir’i solur gibi oluyorsunuz bir an. Neolatik Çağ’dan bu yana birçok medeniyete ev sahipliği yapan şehrin geleneksel sivil mimarisi olan Akşehir tarihi evlerinin, kentin kültürel zenginlikleri arasında haklı yerini almasını siz de onaylıyorsunuz.

Geçmişin İzi

Akşehir seyehat

Roma döneminde kalesi ve hamamı, Selçuklular döneminde önemli yapıları ve Nasreddin Hoca Türbesi ile ünlenen Akşehir, Osmanlılar zamanında ticaret merkezi hâline geliyor. Cumhuriyet devrine kadar devamlı bir yerleşmeye sahne olan bölgede,  farklı kültürlerin oluşturduğu zengin mahalle dokusu ve bu doku içinde birbirinden etkilenen yapıların mimarisi hemen göze çarpıyor. Kentsel sit alanı içinde korunarak günümüze ulaşan geleneksel Akşehir eski evleri, yolu buraya düşenlere geçmişin ağırbaşlı ve mütevazı duruşuyla rehberlik ediyor.

Akşehir Eski Evleri Özellikleri

Akşehir tarihi evleri

Kiraz Festivali, Yörük Türkmen Şenlikleri ve Nasreddin Hoca’nın memleketi Akşehir, tarihi evlerinin cephe düzenlemesiyle pek çok araştırmacının ve yerli, yabancı turistin dikkatini çekiyor. Eskinin izlerini günümüze taşıyan Akşehir eski evleri; kentteki kerpiç malzemeli ve toprak damlı klasik Anadolu evleri, cephe çıkmalı, kesme taş malzemeli Osmanlı dönemi yapı geleneği evleri ve kemerli, süslemeli kabartma söveli Barok üslubu özelliklere sahip eski evleriyle öne çıkıyor. Kerpiç- taş- ahşap malzemeli, ahşap taşıyıcılı, bağdadi duvarlı ve elibelindelerin taşıdığı çıkmalı evlerin dış duvarları sıvalı.

Sofa ve Odalar Evleri Şekillendiriyor

Türk evlerinin iki temel ögesi olan oda ve sofa, Akşehir eski evleri mimarisinde büyük ölçüde söz sahibi. İç mimarisi oldukça zengin olan eski evlerde sofa, asıl yaşama katı iken; odalar evin esas planını oluşturuyor.

akşehir evi

Sofa, kadınların günlük işlerini yaptığı alan olmasının yanı sıra dinlenme yeri olarak da değerlendiriliyor ve hem alt katta hem de üst katta yer alıyor. Asma merdiven aracılığıyla üst kattaki sofaya ulaştığımızda ağaç malzemenin ağırlıkta olduğu zengin ve estetik bir dekorasyon karşılıyor bizi. Tarihi Akşehir evlerinin iç mimarisinde en çok göze çarpan ise çokça dolap, sedir, yüklük ve çiçeklik. Her biri usta ellerden çıkmış belli; ahşap âdeta dantel gibi işlenmiş, dile geliyor…

Estetik Ayrıntılar Göz Okşuyor

akşehir tarih

Başarılı işçiliği ve zarif süslemesiyle güzel bir görünüme sahip olan kapılar evin en önemli bölümü olan odalara açılıyor. Görsel ziyafet sunan zengin tasarıma sahip odalarda dolap, yüklük ve sedirler günlük hayatın rutinine göre konumlandırılırken, estetik ayrıntıları göz okşuyor. Birden fazla odanın bulunduğu bu evlerin gözdesi, misafir odası. Bu odaya diğerlerine nazaran daha çok özeniliyor. Sanırım bu durum, Türk insanının misafirperverliğinden kaynaklanıyor.

Evlerin Karakteristik Özellikleri Kapı ve Pencereler

Akşehir eski evleri sokak cephesine bakan iki kapıya sahip. Bu kapılardan küçük olanı zemin kata, büyük olan diğeri ise birkaç basamakla çıkılan giriş kata açılıyor. Evlerin arka ve yan kısmına eklenen ahşap kapılarla hayat (avlu) ve bahçeye ulaşılıyor. Sokak kapısından da  direkt hayata girilebiliyor. Zemini taş ve toprakla kaplı hayat ve bahçe, geleneksel Akşehir konut mimarisinin dış mekânını oluşturuyor. Bahçede günün yorgunluğunu gidermek için meyve ağaçları ve asma çardaklarıyla yemyeşil bir yaşam alanı bulunuyor.

Akşehir eski evleri

Pencereler, evlerinin karakteristik özelliklerinden biri olarak karşımıza çıkıyor. Genellikle iki veya üç katlı, taş ve ahşap cumbalı evler; dikdörtgen, kare, yuvarlak ve giyotin olmak üzere farklı formlu pencerelere sahip. Kemerli taş söveyle çerçevelenen pencereler giriş kapısına göre dikey ve yatay eksende simetrik bir düzen içerisinde gruplandırılıyor.

Yağlı Toprak ve Ahşap Çörtenler

Gezi rehberi

Teknik olarak yığma sistemle inşa edilen Akşehir eski evleri inşasında genellikle kerpiç ve tuğla kullanılmış. Döşeme kirişleri ve kaplamaları ahşap olan evlerin kapı ve pencere  kenarları taş söveliyken; tavan kirişlerinde kullanılan, poyra adı verilen hasır örtülerin üzeri toprak ve saman karışımından oluşan çamurla sıvanmış. Toprak damlarda ise su geçirmeyen yağlı toprak kullanılmış. Bu toprağın özelliği, yuğu taşıyla iyice sıkıştırılmasıymış. Damda biriken suyun akması için de evlerin tavan kısmına ahşap çörtenler yerleştirilmiş…

Akşehir’de Gezilecek Yerler

En son Akşehir’i ziyaret ettiği ve burada öldüğü için Akşehirli sayılan Nasrettin Hoca’nın memleketinde, hocanın anısı yaşatılıyor: Nasrettin Hoca Türbesi, Nasrettin Hoca Gülmece Parkı, Akşehir Nasreddin Hoca Arkeoloji ve Etnografya Müzesi, Nasrettin Hoca Evi. Nasrettin Hoca’nın, “Dünyanın ortası burası” dediği Akşehir’de; Arasta Çarşısı, Takkasızlar Konağı, Ulu Cami, Ermeni Kilisesi’ni de gezilecek yerler listenize ekleyebilirsiniz.

Akşehir Kilisesi

Akşehir Gölü’nü ziyaret etmeyi ve yamaç paraşütü yapmayı da unutmayın. Akşehir, Sultan Dağları’nın yamacında kurulması nedeniyle yamaç paraşütü sporuna oldukça elverişli. Öyle ki, 2006 yılında 6. Türkiye Yamaç Paraşütü Şampiyonası Akşehir’de gerçekleştirildi.

Keçecilik, Semercilik ve Bakırcılık

Paşa Hafız Sokak ve Ulu Cami Caddesi’nde aslına sadık kalınarak restore edilen tarihi evler, ağaç malzemenin şekillendirdiği iç mimarisi ve estetik süslemeleriyle Arnavut kaldırım sokaklarda nostaljik bir edayla yan yana sıralanarak, geçmişe doğru ufak bir yolculuk yapmak isteyenleri en misafirperver hâlleriyle karşılıyor.

bakırcılık

Kendine özgü mimarisiyle tarihi Akşehir eski evleri, yerli ve yabancı turistlerin yanı sıra pek çok fotoğrafçının da uğrak mekânlarından. 2 bin civarında geleneksel Akşehir evinin yaklaşık 200’ü restore edilirken diğerlerinin çalışmaları devam ediyor. Bunlardan biri de 263 dükkânın bulunduğu Arasta Çarşısı. Ahşabın yoğunlukta olduğu çarşıda; keçecilik, semercilik ve bakırcılık gibi meslekler hâlâ devam ediyor.


Bir önceki “Ocak’ta Diziler Neden Yayınlanmayacak” başlıklı yazımızda, tüm özel kanallarda alınan ortak bir kararla Ocak 2019’da dizilerin yeni bölümlerinin neden yayınlanmayacağını öğrenebilir, popüler isimlerin konuyla ilgili yaptığı açıklamalara ulaşabilirsiniz.

Yazar hakkında

Avatar

Gül Demirdaş

Marmara Üniversitesi Radyo, Sinema ve Televizyon Bölümü’nden mezun genç iletişimci; okur, yazar, çizer, araştırır, gezer, keşfeder, paylaşır… Editörlük yapan, bunun yanında şiir ve öykü yazmaktan da kendini alamayan yazar adayı, “Yazmak, en zoru; kimi zamansa en kolayı. Zorluğunda ya da kolaylığında değilim ben işin. Yazarak var oluyorum, hepsi bu” diye özetliyor yazmayı.

Yorum Yap